خواندن
در سه مرحله انجام می شود ( انگیزش ، بخش کردن ، صدا کشی )
در چهارمین مرحله کشف شکل نوشتاری حرف یا حروف جدید و نوشتن حروف جدید چون تا کنون حرف جدید را ننوشته ممکن است دچار اشتباه شود البته فرض بر این است که غیر مستقیم قبلا با شکل حروف مواجه شده است . معلم باید تصحیح کند .
در 5 مرحله خواندن متن جدید سعی بر کاهش میزان بخش کردن و کشیده گفتن است .
ششمین مرحله : استخراج حرف جدید همانند روش ترکیبی
ج) خواندن تکراری : به منظور افزایش روانخوانی به کار می رود . عبارت های کوتاه و هدف مند را می خواند تا به سطح رضایت بخشی از روانی برسد . صحت و سرعت خواندن مورد اندازه گیری قرار می گیرد . در آغاز روی صحت تاکید شود : حمایت شنوایی
خواندن تقلیدی
خواندن رادیویی
حمایت شنوایی : در حالی که به صدای نوار گوش می کنند بی صدا می خوانند .
خواندن تقلیدی : معلم بخشی از متن را می خواند و فراگیران پیگیری می کند و بخش خود را می خوانند
خواندن رادیویی: دانش اموز بخشی از متن را برای بقیه می خواند.وقتی فراگیر مضطرب است بهتر است دانش اموز و معلم در خواندن متن مشارکت داشته باشند.
عوامل اختلال خواندن:
عدم امادگی برای خواندن:معلولیت های جسمی مثل دیداری شنیداری نیروی زیستی کم عقب ماندگی رشد گفتارو اشکالات گفتاری ، محدودیت در واژه ها ، معلولیت های فرهنگی اجتماعی ، عوامل اجتماعی ، عوامل شخصیتی ( اشکالات عاطفی و سازگاری ) عوامل محیطی ، عدم توجه مدرسه و تغییر مکرر مدرسه یا معلم ، شرایط نا مساعد خانه ، روش های آموزشی ناقص و تشکیلات ناقص مدرسه ، محتوای نا کافی متن ناکافی که حاوی ارزش باشد ، عدم برتری طرفی اختلال در قدرت حرکتی .
ویژگی های کودکان دارای اختلال خواندن :
1- تعداد پسران بیشتر از دختر ان است . پسر ها چهار برابر بیشتر از دختر ها این مشکل را دارند .
2- مشکلات رفتاری در کلاس دارند .
3- تمایل به خواندن ندارند.
4- دامنه توجهشان کم است .
5- در تمرکز مشکل دارند .
6- افت تحصیلی دارند .
7- اغلبشان مسائل هیجانی دارند . مشکلات جسمی ضعف بینایی و شنوایی دارند . گاهی دچار لکنت می شوند . کلمه به کلمه می خوانند . حافظه ی شنیداری و دیداری ضعیفی دارند و ....
انواع اختلالات خواندن :
نارسا خوانی ، تحولی ، اکتسابی ، فنو لو ژیک ، سطحی ، عمیق .
مشکلات خواندن در این بخش به برخی از آنها اشاره می شود .
1- دانش آموز هنگام خواندن دچار مشکل می شوند قادر به تشخیص حروف به ویژه حروف مشابه نیست . حرف م از ب ، د از ب ، ر از ل . باید تمریناتی در مورد شنیدن و تلفظ به آنها داد.
2- دانش آموز هنگام خواندن نمی تواند کلمه های مشابه را از راه چشم تشخیص دهد و دچار مشکلات دیداری است . برای تشخیص غار از غاز ، برگ از مرگ مشکل دارد .
3- دانش آموز هنگام خواندن آهسته و کلمه به کلمه ، حرف به حرف و بریده به بریده می خواند و قادر به برقراری ارتباط میان حروف و کلمه ها نیست .
4- دانش آموز هنگام خواندن برخی از حروف یا کلمه ها را حذف یا اضافه می کند .
5- دانش آموزانی که در خواندن مشکل دارند افرادی هستند که در زبان گفتار دچار مشکل می باشند . در کشیدن صدای حروف ( صدا کشی ) . شناسایی حروف و بخش کردن کلمه ها مشکل دارند . گاهی حروف را به طور جداگانه تشخیص می دهند . اما قادر به ترکیب با یکدیگر نیستند .
6- این دانش آموزان مبتلا به ناتوانی های یادگیری رشدی در زمینه های توجه حافظه و ادراک شنیداری می باشند . گاهی در گوش دادن ، نگاه کردن ، حرکت چشم و توجه کرده با مشکلاتی مواجه هستند
7- برخی در تشخیص صداها ( صدا شناسی ) در ترکیب صداها و تشخیص صداهای مشابه ناتوان هستند . تشخیص تفاوت شنیداری کلمه های پُر – پَر ، اَبرو –آبرو ، مار – سار دشوار است .
8- برخی دیگر مشکل حافظه دیداری توالی دارند و هنگام خواندن در حفظ توالی و ترتیب حروف در یک کلمه مشکل دارند . به جای کبریت کربیت و به جای قفسه قسفه می خوانند .
9- برخی در هجی کردن و بخش کردن کلمه دچار مشکل هستند . دانش آموز کلمه را درست می خواند اما نمی تواند حروف آن را به طور مجزا نام ببرد یا بخش های کلمه را مشخص کند . برخی از دانش آموزان دچار وارونه خوانی هستند . زور را روز می خوانند .
درمان مشکلات خواندن
برای حل مشکل توالی می توان از شیوه های زیر استفاده کرد . ( تقویت حافظه ی شنیداری و توالی شنیداری )
1- تهیه ی مجموعه ای از تصاویر و بعد داستانی برای دانش آموز مرتبط با تصاویر تهیه شده باز گو کند . معلم از دانش آموز بخواهد که مبتنی بر داستان تصاویر را مرتب کند.
2- می توان تصاویری را به ترتیب به کودک نشان داد و بعد ترتیب آنها را به هم ریخت و از فراگیر خواست که تصاویر را به همان ترتیبی که دید در کنار هم بچیند .
3- دستوراتی مربوط به درست کردن چیزی را به صورت درهم بر هم بنویسد یا بگوید و از او بخواهیم که مراحل را به ترتیب نام ببرد .
4- مرتب کردن جملات در هم ریخته.
5- معلم دو حرف را برای دانش آموز تلفظ می کند و از او می خواهد که به ترتیب صداها رانام ببرد . بعد سه حرف و به همین ترتیب می توان تعداد صداها را به سطح ملاک افزایش داد .
6- دانش آموز در برابر معلم می ایستد و به او دو دستور می دهد و باید به ترتیب انجام دهد . اول کتابت را از روی زمین بردار و بعد پنجره را باز کن و بعد سه دستور و بعد می توان افزایش داد .
7- می توان کار ت هایی را تهیه کرده بر روی هر کدام یک حرف یا کلمه ای نوشته شده سپس دو کارت را به دانش آموزان می دهیم و بعد نظم کارت ها را به هم میریزد و از دانش آموز می خواهد آن ها را با همان ترتیبی که دیده است بچیند به همین ترتیب می توان تعداد کارت ها را اضافه کرد .
ادراک دیداری:
ادراک دیداری نقش مهمی در خواندن دارد . برخی کودکان در تکالیفی که نیاز به تمیز دیداری حروف و کلمات ، همچنین اعداد و اشکال هندسی و تصاویر دارند دارای مشکل هستند . در حوزه ی وسیع ادراک دیداری چندین زیر مجموعه از مهارت ها را می توان شناسایی کرد .
تمیز دیداری به توانایی متمایز کردن یک شئ از شئ دیگر اشاره می کند . ( از کودک خواسته می شود از میان چند شکل ، شکل مورد نظر را انتخاب کند )
تمیز شکل – زمینه ( یک مهارت ادراکی )
اشاره به تمیز شئ از زمینه که آن را احاطه کرده است . دانش آموز با نقص در این حوزه نمی تواند بر شکل جدای از زمینه ی دیداری آن تمرکز کند . متعاقبا دانش آموز از طریق های نا مربوط دچار حواس پرتی می شوند .
اکمال دیداری
تکالیفی است که فرد باید شئ را شناسایی کند . حتی اگر کل شئ یا محرک ارائه نشده باشد ( تهیه کارت و نوشتن واژه های سایه دار و نسبتا ناقص و کودک کلمه را باز شناسی کند . شکل های هندسی که بخشی از آن کامل نشده . حروف مختلف را ناقص نوشته کامل کند . )
باز شناسی حروف و اشیاء :
باز شناسی اشیاء : به توانایی بازشناسی ماهیت اشیاء زمانی که مشاهده می شوند اشاره دارد . این تمرین مشتمل بر بازشناسی حروف الفبا ، اعداد ، کلمات ، اشکال هندسی و اشیاء دارد .
حروف الفبا : حروف الفبا را در جهات مختلف نوشته بدون چرخاندن کارت حرف مورد نظر را که نوشته ایم پیدا کند . با طراحی تصویر های مشابه از کودک می خواهیم تا دور شکل خاصی را که تعیین می کنیم خط بکشد .
معکوس کردن : معکوس سازی در خوانندگان که خواندنرا تازه شروع کرده اند بسیار متداول است .
در ابتدا نشان دهنده ی نبود تجربه است . زمانی معکوس کردن در خواندن از بین می رود که در خواندن به تجربه و کفایت می رسند . معلمین ابتدا باید در این زمینه تصمیم گیری کنند که آیا معکوس سازی صرفا زمینه رشدی دارد که باید آن را نادیده گرفت یا نشان دهنده ی ناتوانی است که با فرایند خواندن تداخل می کند و نیاز به درمان های خاص دارد .
درمان های زیر پیشنهاد می شود :
1- در یک زمان بر یک حرف تمرکز کند برای مثال با حرف ( آ) شروع کند و جدول بزرگی درست کند و از کلماتی که صدای اول آنها ( آ) است استفاده کند .
2- کلمه یا حرف بزرگی را روی تابلو نوشته و با انگشت و چشم آن را تعقیب کند یا از حروف نمدی استفاده کنید .بطوری که حس جنبش دانش آموز را تقویت نماید .
3- زیر حرف اول کلمه ی گیج کننده خط بکشید و یا حرف اول را رنگی بنویسید .
4- از آموزش آوایی برای تقویت تلفظ کلمه ی گیج کننده استفاده نماید . از ابزارهای یاد یار استفاده نماید . مثلا ( آ ) مثل ساختمان بلند است و یا حرف (ط) به سمت راست نگاه می کند .
راهبر د های آموزشی :
1- درک هدف از خواندن : وقتی از راهبردهای مناسب استفاده می کنند که بدانند چرا یک متن را می خوانند .
2- ارائه اطلاعات زمینه ای مرتبط : به خاطر آوردن اطلاعات آموخته شده ، برقراری ارتباط بین مطالبی که یاد می گیرند و آنچه که قبلا فرا گرفته اند .
3- توجه به اطلاعات مرتبط : موفقیت در رمز گشایی و درک مطالب مستلزم آن است که خواننده بداند توجه خود را باید به چه چیزی معطوف کند . از روش خلاصه کردن برای کمک به دانش آموزان باید استفاده کرد تا یاد بگیرند چگونه توجه خود را به مطالب مهم ومرتبط معطوف سازند.
4- حصول و بررسی نتایج : دانش آموزان باید روش های مختلفی را مورد استفاده قرار دهند تا بتوانند مفاهیم و نتایج مورد نظر متن را درک کرده و مورد ارزیابی قرار دهند به طور خلاصه تمریناتی برای درمان مشکلات خواندن ارائه میشود .
درمان مشکلات مربوط به زبان و تکلم ( شنیدن و تلفظ کردن )
تقویت حافظه شنیداری و توالی شنیداری
تقویت حافظه دیداری ادراک دیداری تمیز ادراکی دیداری و توالی دیداری درک درستی از مفهوم زمان واژه ها جمله ها عبارت و متن . تهيه كننده: معصومه دیندار